Rok 1939

Przekazanie 11 sanitarek przez Spółdzielczość Spożywców dla Wojska Polskiego, Warszawa, 1939 r.

W oczekiwaniu nadchodzącej wojny spółdzielcy tworzą Międzyzwiązkowy Komitet Spółdzielczy do spraw Pożyczki Obrony Przeciwlotniczej, na którego czele staje dr Aleksander Całkosiński, od 1938 r. przewodniczący Państwowej Rady Spółdzielczej; celem Komitetu jest zbiórka pieniędzy na Fundusz Obrony Narodowej i Fundusz Obrony Morskiej. Ostatni przed wojną Zjazd „Społem” ZSS RP podejmuje uchwałę w sprawie roli i zadań spółdzielczości w obronie państwa. Przygotowania do wojny trwają, zwłaszcza w lecie, również w innych organizacjach spółdzielczych i w samych spółdzielniach. Wybuch wojny przynosi spółdzielniom ogromne straty ludzkie i materialne. Po wkroczeniu Niemców spółdzielczość, przede wszystkim spożywców i rolniczo-handlowa, włącza się w akcję pomocy dla poszkodowanych i represjonowanych, później również dla podziemnych organizacji walczących o Polskę. Spółdzielnie mogą działać w ograniczonym zakresie jedynie na obszarze Generalnego Gubernatorstwa. Na pozostałych terenach pod okupacją niemiecką bądź sowiecką polska spółdzielczość ulega likwidacji.

A na świecie?

Od roku działa przy Międzynarodowym Związku Spółdzielczym Spółdzielcza Agencja Handlowa, która przetrwa do 1952 r. Pier wsza spółdzielnia powstaje w Boliwii.