Rok 1870

W Radomiu powstaje trzecia w Królestwie po warszawskiej i płockiej spółdzielnia spożywców – „Oszczędność”. W Warszawie, przy udziale A. Makowieckiego, założona zostaje Kasa Pożyczkowa Przemysłowców Warszawskich, zbliżona do modelu wielkopolskich banków ludowych. W Poznaniu M. Łyskowski wydaje Przewodnik dla spółek pożyczkowych, ważną pozycję, która przyczyni się do utworzenia wielu nowych takich banków. Rok ten oznacza też początek spółdzielczości na Górnym Śląsku – Karol Miarka, patriota, działacz kulturalny, pisarz, publikuje książeczkę Przyjaciel górników i robotników, czyli wskazówki, jakim sposobem z niewoli się ratować i przed grożącym niebezpieczeństwem ocalić mogą, propagująca spółdzielcze rozwiązania, dzięki której już w tym samym roku powstaje pierwsza w regionie spółdzielnia spożywców „Spółka Poczciwych Wiarusów” w Królewskiej Hucie (obecnie Chorzów), będąca pierwowzorem dla tworzonych tu później „konsumów”.

A na świecie?

W Viiperi i Tampere powstają pierwsze w należącej do Rosji Finlandii spółdzielnie spożywców. Spółdzielnie rzemieślników i spożywców pojawiają się również w stolicy Księstwa Serbii, Belgradzie.